Ăn gì để mang lại may mắn trong dịp Tết?

Mâm cỗ Tết của người Việt chưa bao giờ chỉ đơn thuần là chuyện ăn uống. Mỗi món trên bàn, từ đòn bánh chưng vuông vắn đến đĩa dưa hành nhỏ xíu, đều mang theo một lời cầu chúc nào đó cho năm mới đầy may mắn. Có món tượng trưng cho sự đủ đầy, có món gửi gắm mong ước vượt qua khó khăn, cũng có món chỉ đơn giản là thói quen truyền từ đời này sang đời khác, đến mức nhiều người ăn theo mà không hẳn nhớ rõ vì sao lại phải có món đó trong ngày Tết.

Cùng điểm qua những món ăn quen thuộc và ý nghĩa may mắn ẩn sau chúng, để mâm cỗ năm nay không chỉ ngon miệng mà còn trọn vẹn ý nghĩa hơn.

Bánh chưng, bánh tét, biểu tượng của đất trời

Bánh chưng vuông tượng trưng cho đất, thường xuất hiện nhiều ở miền Bắc và miền Trung. Trong khi đó, bánh tét hình trụ dài lại phổ biến hơn ở miền Nam. Dù hình dáng khác nhau, cả hai loại bánh đều gắn liền với truyền thuyết Lang Liêu dâng bánh lên vua Hùng, đây tượng trưng cho lòng biết ơn trời đất và tổ tiên đã cho mùa màng bội thu.

Nhiều gia đình vẫn giữ thói quen gói bánh chưng, bánh tét ngay tại nhà những ngày cận Tết, không hẳn vì thiếu chỗ mua, mà vì đó là dịp cả nhà quây quần bên nồi bánh, cùng nhau chờ đến giao thừa.

Mâm ngũ quả, mỗi loại trái cây một lời cầu chúc

Mâm ngũ quả là nơi thể hiện rõ nhất sự khác biệt vùng miền trong quan niệm may mắn. Ở miền Nam, mâm ngũ quả thường có mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài, sung, đọc lái đi thành “cầu vừa đủ xài” hoặc “cầu sung vừa đủ xài”, một lời cầu mong năm mới đủ đầy, không thiếu thốn.

Ở miền Bắc, mâm ngũ quả lại chú trọng đến sự hài hòa của ngũ hành hơn là ý nghĩa chơi chữ, thường gồm chuối, bưởi, đào, hồng, quýt, mỗi loại tượng trưng cho một màu sắc và một yếu tố trong ngũ hành: kim, mộc, thủy, hỏa, thổ.

Canh khổ qua nhồi thịt, ý nghĩa vượt qua gian khó

Đây là món ăn mang ý nghĩa chơi chữ rõ ràng nhất trong mâm cỗ Tết miền Nam. “Khổ qua” được hiểu theo nghĩa đen là mong những khó khăn, vất vả của năm cũ sẽ “qua đi”, nhường chỗ cho một năm mới nhẹ nhàng, suôn sẻ hơn. Vị đắng đặc trưng của khổ qua cũng như một lời nhắc nhở rằng khó khăn rồi cũng sẽ qua, miễn là mình đủ kiên nhẫn.

Dưa hành, dưa món, vị chua giòn cân bằng mâm cỗ

Bên cạnh những món nhiều đạm, nhiều dầu mỡ, dưa hành và dưa món xuất hiện như một cách cân bằng vị giác rất tự nhiên của người Việt. Vị chua giòn của dưa hành không chỉ giúp đỡ ngán, mà theo quan niệm dân gian còn tượng trưng cho việc “xả xui”, gột rửa những điều không may của năm cũ trước khi bước sang năm mới.

Thịt kho tàu (thịt kho hột vịt), mong một năm sung túc

Món thịt kho tàu với miếng thịt ba chỉ béo ngậy, hột vịt tròn trịa, được nấu trong nước dừa đến khi thấm đẫm, gần như là món không thể thiếu trên mâm cơm Tết miền Nam. Hình ảnh hột vịt tròn đầy được xem như biểu tượng cho sự viên mãn, còn miếng thịt kho đậm đà mang ý nghĩa của một năm no đủ, sung túc.

Xôi gấc, sắc đỏ của may mắn và thịnh vượng

Màu đỏ cam rực rỡ của xôi gấc không chỉ bắt mắt mà còn mang ý nghĩa phong thủy rõ rệt. Trong quan niệm của người Việt, màu đỏ tượng trưng cho may mắn, hạnh phúc và thành công, nên xôi gấc thường xuất hiện trong các dịp quan trọng, không chỉ riêng ngày Tết, mà còn trong cưới hỏi, thôi nôi, đầy tháng.

Dưa hấu đỏ, món tráng miệng gửi gắm nhiều hy vọng

Một quả dưa hấu bổ đôi, ruột đỏ mọng, hạt đen bóng, không chỉ giải ngấy sau bữa cỗ nhiều dầu mỡ mà còn được xem như một điềm báo may mắn. Người ta tin rằng ruột dưa càng đỏ, càng nhiều hạt, năm mới gia đình càng gặp nhiều tài lộc và con cháu đông đủ.

Ăn theo ý nghĩa hay ăn theo khẩu vị, điều nào quan trọng hơn?

Nói vậy không có nghĩa là mọi món ăn ngày Tết đều bắt buộc phải “đúng ý nghĩa” mới được lên mâm cỗ. Thực tế, phần lớn các gia đình ngày nay chọn món theo khẩu vị và thói quen là chính, còn ý nghĩa may mắn giống như một câu chuyện đẹp đi kèm, khiến bữa cơm đầu năm thêm phần ấm cúng và có chiều sâu hơn là chỉ đơn thuần ăn cho no.

Có lẽ, điều thực sự mang lại may mắn không nằm ở từng món ăn riêng lẻ, mà ở khoảnh khắc cả gia đình ngồi quây quần bên mâm cỗ, cùng nhau ôn lại một năm đã qua và chúc nhau những điều tốt đẹp cho năm sắp tới.